Od kiedy

Zgromadzenie Salezjańskie na świecie

Krótka historia początków

Początki: doświadczenie Oratorium (1841-1846)
Dzień 8 grudnia 1841 r. to symboliczna data, od której zaczyna się historia salezjańska. Tego dnia w Turynie św. Jan Bosko spotyka młodego Bartolomeo Garellego w zakrystii kościoła św. Franciszka z Asyżu. Z tej prostej rozmowy rodzi się Oratorium, inicjatywa, która początkowo polega na niedzielnych spotkaniach katechetycznych i przyjacielskich.
Kontekst historyczny ma decydujące znaczenie: Turyn, stolica Królestwa Sardynii, przechodzi głęboką przemianę gospodarczą i społeczną. Rodząca się industrializacja przyciąga ze wsi tysiące młodych ludzi, często pozbawionych rodziny, stałej pracy i wykształcenia. Don Bosco rozumie, że nie wystarczy doraźna pomoc: trzeba stworzyć stałe środowisko, które połączy wychowanie, formację religijną i ludzkie towarzyszenie.
Dnia 12 kwietnia 1846 r., w dniu Wielkanocy, Oratorium znajduje stałą siedzibę na Valdocco. Tu rozwija się oryginalny model wychowawczy: dom, który przyjmuje, szkoła, która przygotowuje do życia, parafia, która ewangelizuje, i podwórko, na którym spotykają się przyjaciele. W tym duszpasterskim laboratorium kształtuje się tak zwany „system prewencyjny”, oparty na rozumie, religii i miłości wychowawczej. Jeszcze przed kanonicznym założeniem istnieje już konkretne i uporządkowane doświadczenie.

Ku stałej formie: decyzja z 1859 roku
Z biegiem lat dzieło się rozrasta. Wokół Don Bosco gromadzą się młodzi współpracownicy, którzy podzielają tę samą pasję wychowawczą. Staje się jasne, że aby zapewnić ciągłość Oratorium i nowym inicjatywom (szkołom, warsztatom, internatom), potrzebna jest stała struktura prawna.
Dnia 18 grudnia 1859 r. Don Bosco gromadzi 17 członków i oficjalnie zakłada Towarzystwo św. Franciszka Salezego. Nie jest to jedynie akt formalny, lecz strategiczny wybór: dzieło nie ma zależeć od życia założyciela, ale zakorzenić się w instytucie zakonnym o wspólnych regułach.
Odwołanie do św. Franciszka Salezego wyraża konkretną inspirację duchową: duszpasterską łagodność, wiarę w możliwość wychowania młodych, chrześcijański optymizm. Nowe Zgromadzenie rodzi się z jasnym celem: „zbawienie dusz”, przede wszystkim ubogiej i opuszczonej młodzieży, poprzez integralne wychowanie.

Uznanie przez Kościół (1864-1874)
Młode Zgromadzenie przechodzi złożoną drogę do uzyskania oficjalnego uznania. Klimat polityczny tamtych czasów naznaczony jest napięciami między państwem a Kościołem w kontekście zjednoczenia Włoch. Założenie nowego instytutu zakonnego nie jest proste.
Dnia 23 lipca 1864 r. Towarzystwo otrzymuje pierwsze uznanie ze strony Rzymu, „Decretum Laudis” (dekret pochwalny). Następnie 19 lutego 1869 r. otrzymuje od Stolicy Apostolskiej dekret zatwierdzający za pontyfikatu papieża Piusa IX. Jest to krok decydujący: Zgromadzenie zostaje uznane za instytut zakonny na prawie papieskim.
Dnia 3 kwietnia 1874 r. zostają ostatecznie zatwierdzone Konstytucje. Akt ten w sposób całościowy określa cele, śluby zakonne, zarząd wewnętrzny i misję wychowawczą. Od tej chwili Zgromadzenie posiada pełną legitymację kościelną oraz strukturę normatywną, która zapewnia mu stabilność i rozwój.

Otwarcie misyjne (1875)
Zaledwie rok po zatwierdzeniu Konstytucji Zgromadzenie stawia krok, który określi jego międzynarodowe oblicze. W 1875 roku wyrusza pierwsza wyprawa misyjna do Argentyny. Don Bosco wysyła grupę salezjanów pod przewodnictwem ks. Giovanniego Cagliero z zadaniem opieki nad włoskimi emigrantami i ewangelizacji miejscowej ludności.
Ten wybór ujawnia dwa podstawowe elementy: uniwersalny horyzont charyzmatu i osiągniętą już zdolność organizacyjną. W ciągu kilku dziesięcioleci salezjanie rozprzestrzeniają się w Ameryce Łacińskiej, Francji, Hiszpanii, a stopniowo także na innych kontynentach. Kształcenie zawodowe, szkoły rolnicze, parafie i oratoria stają się uprzywilejowanymi narzędziami obecności duszpasterskiej.
Ekspansja misyjna nie jest marginalnym dodatkiem, lecz integralną częścią pierwotnego projektu: iść tam, gdzie młodzi najbardziej potrzebują pomocy.

Umocnienie po 1888 roku
W chwili śmierci Don Bosco, 31 stycznia 1888 r., Zgromadzenie liczy setki członków i liczne domy w Europie i Ameryce. Zmiana przywództwa stanowi decydującą próbę solidności instytutu.
Pierwszy następca, Michele Rua, kieruje Zgromadzeniem w wierności charyzmatowi i z dużą zdolnością organizacyjną. Za jego rządów domy salezjańskie mnożą się, a obecność salezjańska jeszcze bardziej się rozszerza. Instytut dowodzi, że jest zdolny kontynuować misję po śmierci założyciela i że posiada struktury i duchowość zdolne przetrwać próbę czasu.

Ukonstytuowanie się Zgromadzenia Salezjańskiego nie jest wynikiem jednego odosobnionego aktu, lecz stopniowego procesu: od konkretnego doświadczenia Oratorium do założenia w 1859 roku; od uznania papieskiego do ekspansji misyjnej; od przewodnictwa założyciela do umocnienia instytucjonalnego.
W centrum tej drogi pozostaje proste i radykalne przekonanie: wychowanie jest uprzywilejowaną drogą ewangelizacji i promocji człowieka. Historia salezjańskich początków pokazuje, jak intuicja duszpasterska, zakorzeniona w ówczesnej rzeczywistości społecznej, może przekształcić się w instytucję kościelną zdolną oddziaływać w skali światowej.