System wychowawczy

Zgromadzenie Salezjańskie na świecie

System wychowawczy Don Bosco
Don Bosco nie napisał traktatu pedagogicznego. Przez dziesięciolecia pracował z chłopcami, obserwował, korygował swoje działania, uczył się z doświadczenia. System wychowawczy noszący jego imię nie powstał przy biurku, lecz wyrósł z codziennego kontaktu z tysiącami młodych, z których wielu przychodziło z ulicy, z fabryk, z więzień. To system głęboko zakorzeniony w prawdziwym życiu.

System Prewencyjny
Don Bosco nazwał swoje podejście wychowawcze „Systemem Prewencyjnym”, w przeciwieństwie do tego, co sam nazywał „systemem represyjnym”. Różnica jest prosta, lecz zasadnicza: zamiast czekać, aż chłopiec popełni błąd, by go potem ukarać, wychowawca staje przy nim zawczasu, tworzy sprzyjające środowisko, zapobiega negatywnym sytuacjom i towarzyszy jego rozwojowi swoją obecnością i zaufaniem.
System ten opiera się na trzech słowach: rozum, religia i miłująca dobroć.
Rozum oznacza, że każda zasada, każde wymaganie, każda granica musi być wyjaśniona i zrozumiana. Wychowawca nie narzuca niczego z góry, lecz prowadzi dialog, uzasadnia, przekonuje. Chłopiec nie jest przedmiotem dyscyplinowania, lecz osobą zdolną do rozumienia i dokonywania wyborów.
Religii nie należy rozumieć w sensie czysto dewocyjnym, lecz jako odniesienie do wizji życia, która nadaje mu sens i kierunek. Don Bosco był przekonany, że integralna formacja nie może pomijać wymiaru duchowego: nie jako zewnętrznego obowiązku, lecz jako propozycji, która pomaga młodemu człowiekowi budować własną tożsamość.
Miłująca dobroć jest być może pojęciem najbardziej charakterystycznym. Nie oznacza po prostu bycia uprzejmym czy pobłażliwym, lecz nawiązanie z chłopcem autentycznej relacji, opartej na szacunku, bliskości i szczerym zainteresowaniu jego życiem. Don Bosco mawiał, że nie wystarczy kochać młodzież: trzeba, by ona czuła, że jest kochana.

Obecność wychowawcza
Jednym z najbardziej konkretnych elementów systemu Don Bosco jest obecność wychowawcy wśród chłopców. Nie za katedrą czy okienkiem, lecz na podwórzach, w zabawach, w nieformalnych rozmowach. Don Bosco nazywał ten styl „asystencją”, ale nie w znaczeniu nadzoru: była to obecność pełna zaangażowania, która budowała relację i zapobiegała pustce, w której mogą rodzić się negatywne zachowania.
Ta obecność przemienia środowisko wychowawcze w coś na kształt rodziny: miejsce, w którym ludzie się znają, kochają i sobie pomagają.

System wciąż aktualny
Po upływie niemal dwóch stuleci System Prewencyjny jest nadal stosowany w tysiącach dzieł salezjańskich na świecie. Nie dlatego, że pozostał niezmieniony, ale dlatego, że jego podstawowe zasady opierają się zmianom kontekstów: centralne miejsce relacji, szacunek dla osoby, zaufanie do możliwości rozwoju każdego młodego człowieka to wartości, które się nie starzeją.
Don Bosco zrozumiał coś istotnego: chłopiec, który czuje się kochany i szanowany, przebył już połowę drogi. Zadaniem wychowawcy jest pomóc mu przejść drugą połowę.