Sistem pendidikan

Kongregasi Salesian di dunia

Sistem pendidikan Don Bosco
Don Bosco tidak menulis sebuah risalah pedagogi. Beliau bekerja bersama remaja selama berdekad-dekad, memerhati, membetulkan langkah dan belajar daripada pengalaman. Sistem pendidikan yang membawa namanya tidak lahir di atas meja, tetapi berkembang melalui pertemuan harian dengan beribu-ribu orang muda, kebanyakannya datang dari jalanan, kilang-kilang dan penjara. Ia ialah satu sistem yang berakar umbi dalam kehidupan sebenar.

Sistem Preventif
Don Bosco menamakan pendekatan pendidikannya “Sistem Preventif”, berbeza dengan apa yang beliau sendiri sebut sebagai “sistem represif”. Perbezaannya mudah tetapi asasi: daripada menunggu remaja itu melakukan kesilapan lalu menghukumnya, pendidik berada di sisinya terlebih dahulu, mewujudkan persekitaran yang baik, mencegah situasi negatif dan mendampingi pertumbuhannya dengan kehadiran dan kepercayaan.
Sistem ini berasaskan tiga perkataan: akal budi, agama dan kasih sayang.
Akal budi bermaksud bahawa setiap peraturan, setiap permintaan dan setiap had mesti dijelaskan dan difahami. Pendidik tidak memaksa dari atas, tetapi berdialog, memberi motivasi dan meyakinkan. Remaja itu bukan subjek yang perlu didisiplinkan, tetapi seorang insan yang mampu memahami dan membuat pilihan.
Agama tidak harus difahami dalam erti kata kebaktian semata-mata, tetapi sebagai rujukan kepada suatu pandangan hidup yang memberi makna dan hala tuju. Don Bosco yakin bahawa pembentukan yang menyeluruh tidak boleh mengetepikan dimensi rohani: bukan sebagai kewajipan luaran, tetapi sebagai tawaran yang membantu orang muda membina identitinya sendiri.
Kasih sayang mungkin merupakan istilah yang paling khas. Ia tidak bermaksud sekadar bersikap baik hati atau bertolak ansur, tetapi membina hubungan yang tulen dengan remaja itu, yang dipenuhi penghargaan, kedekatan dan minat yang ikhlas terhadap hidupnya. Don Bosco berkata bahawa tidak cukup mengasihi orang muda: mereka juga mesti merasakan bahawa mereka dikasihi.

Kehadiran pendidik
Salah satu unsur yang paling konkrit dalam sistem Don Bosco ialah kehadiran pendidik di tengah-tengah remaja. Bukan di belakang meja guru atau kaunter, tetapi di halaman, dalam permainan dan dalam perbualan tidak rasmi. Don Bosco menamakan gaya ini “asistensi”, tetapi bukan dalam erti kata pengawasan: ia ialah kehadiran yang turut serta, yang membina hubungan dan mencegah kekosongan yang boleh melahirkan tingkah laku negatif.
Kehadiran ini mengubah persekitaran pendidikan menjadi sesuatu yang menyerupai sebuah keluarga: tempat di mana orang saling mengenali, saling mengasihi dan saling membantu.

Satu sistem yang masih relevan
Selepas hampir dua abad, Sistem Preventif terus diamalkan di beribu-ribu karya Salesian di seluruh dunia. Bukan kerana ia tidak berubah, tetapi kerana prinsip-prinsip asasnya tetap teguh walaupun konteks berubah: kedudukan utama hubungan, penghormatan terhadap insan dan kepercayaan terhadap potensi pertumbuhan setiap orang muda merupakan nilai-nilai yang tidak lapuk dek zaman.
Don Bosco telah memahami sesuatu yang penting: seorang remaja yang merasa dikasihi dan dihormati telah pun menempuh separuh perjalanan. Tugas pendidik ialah membantunya menempuh separuh lagi.