Mfumo wa malezi

Shirika la Wasalesiani duniani

Mfumo wa malezi wa Don Bosco
Don Bosco hakuandika kitabu cha nadharia ya ualimu. Alifanya kazi na vijana kwa miongo kadhaa, aliangalia, alirekebisha mwelekeo, alijifunza kutokana na uzoefu. Mfumo wa malezi unaobeba jina lake haukubuniwa mezani, bali ulikua katika mawasiliano ya kila siku na maelfu ya vijana, wengi wao wakitoka mitaani, viwandani na magerezani. Ni mfumo wenye mizizi mirefu katika maisha halisi.

Mfumo wa Kinga
Don Bosco aliuita mtindo wake wa malezi “Mfumo wa Kinga”, kinyume na kile alichokiita yeye mwenyewe “mfumo wa kukandamiza”. Tofauti ni rahisi lakini ya msingi: badala ya kusubiri kijana akosee ili kumwadhibu, mlezi hukaa karibu naye mapema, huunda mazingira mazuri, huzuia hali mbaya na huisindikiza ukuaji wake kwa uwepo na kwa imani.
Mfumo huu unajengwa juu ya maneno matatu: akili, dini na upendo.
Neno akili linaonyesha kwamba kila kanuni, kila ombi, kila kikomo lazima kielezwe na kieleweke. Mlezi halazimishi kutoka juu, bali anazungumza, anatoa sababu, anashawishi. Kijana si mtu wa kutiwa nidhamu tu, bali ni mtu anayeweza kuelewa na kuchagua.
Neno dini halipaswi kueleweka kwa maana ya ibada tu, bali kama rejea ya mtazamo wa maisha unaotoa maana na mwelekeo. Don Bosco aliamini kwamba malezi kamili hayawezi kuacha upande wa kiroho: si kama wajibu wa nje, bali kama pendekezo linalomsaidia kijana kujenga utambulisho wake.
Nenoupendo pengine ndilo neno lenye sifa ya pekee zaidi. Halimaanishi tu kuwa mpole au mvumilivu, bali kujenga na kijana uhusiano wa kweli, wenye heshima, ukaribu na kujali kwa dhati maisha yake. Don Bosco alisema kwamba haitoshi kuwapenda vijana: ni lazima wao wenyewe watambue kwamba wanapendwa.

Uwepo wa mlezi
Mojawapo ya vipengele vinavyoonekana zaidi vya mfumo wa Don Bosco ni uwepo wa mlezi katikati ya vijana. Si nyuma ya meza ya darasani au dirisha la ofisi, bali viwanjani, katika michezo, katika mazungumzo yasiyo rasmi. Don Bosco aliuita mtindo huu “usimamizi” (assistenza), lakini si kwa maana ya kulinda kwa macho: ulikuwa uwepo wa kushiriki, uliojenga uhusiano na kuzuia ombwe ambamo tabia mbaya zinaweza kuzaliwa.
Uwepo huu hubadilisha mazingira ya malezi kuwa kitu kinachofanana na familia: mahali ambapo watu wanafahamiana, wanapendana na wanasaidiana.

Mfumo ambao bado una maana leo
Karibu karne mbili baadaye, Mfumo wa Kinga unaendelea kutumika katika maelfu ya kazi za Wasalesiani duniani. Si kwa sababu haujabadilika, bali kwa sababu kanuni zake za msingi zinastahimili mabadiliko ya mazingira: umuhimu wa uhusiano, heshima kwa mtu, imani katika uwezo wa kila kijana kukua ni tunu zisizozeeka.
Don Bosco alikuwa ameelewa jambo la msingi: kijana anayejisikia kupendwa na kuheshimiwa tayari amekwisha kutembea nusu ya njia. Kazi ya mlezi ni kumsaidia kutembea nusu iliyobaki.