Выхаваўчая сістэма

Салезіянская кангрэгацыя ў свеце

Выхаваўчая сістэма Don Bosco
Don Bosco не напісаў трактата па педагогіцы. Ён дзесяцігоддзямі працаваў з юнакамі, назіраў, удакладняў свае падыходы, вучыўся на досведзе. Выхаваўчая сістэма, што носіць яго імя, нарадзілася не за пісьмовым сталом, а вырасла са штодзённых кантактаў з тысячамі маладых людзей, многія з якіх прыходзілі з вуліцы, з фабрык, з турмаў. Гэтая сістэма мае глыбокія карані ў рэальным жыцці.

Прэвентыўная сістэма
Don Bosco назваў свой выхаваўчы падыход "Прэвентыўнай сістэмай", у процілегласць таму, што ён сам называў "рэпрэсіўнай сістэмай". Розніца простая, але прынцыповая: замест таго каб чакаць, пакуль юнак памыліцца, а потым караць яго, выхавальнік загадзя становіцца побач з ім, стварае спрыяльнае асяроддзе, папярэджвае негатыўныя сітуацыі і суправаджае рост сваёй прысутнасцю і даверам.
Гэтая сістэма грунтуецца на трох словах: розум, рэлігія і любячая дабрыня.
Розум азначае, што кожнае правіла, кожнае патрабаванне, кожнае абмежаванне павінна быць растлумачанае і зразуметае. Выхавальнік не навязвае зверху, а вядзе дыялог, матывуе, пераконвае. Юнак — не аб’ект для дысцыплінавання, а асоба, здольная разумець і выбіраць.
Рэлігію трэба разумець не ў чыста пабожным сэнсе, а як спасылку на бачанне жыцця, якое дае сэнс і кірунак. Don Bosco быў перакананы, што інтэгральная фармацыя не можа абысціся без духоўнага вымярэння — не як знешняга абавязку, а як прапановы, што дапамагае маладому чалавеку будаваць уласную ідэнтычнасць.
Любячая дабрыня — бадай, найбольш характэрнае паняцце. Яна азначае не проста быць ветлівым або паблажлівым, а будаваць з юнаком сапраўдныя адносіны, поўныя павагі, блізкасці і шчырай цікавасці да яго жыцця. Don Bosco казаў, што недастаткова любіць моладзь: трэба, каб яна гэта адчувала.

Выхаваўчая прысутнасць
Адзін з найбольш канкрэтных элементаў сістэмы Don Bosco — прысутнасць выхавальніка сярод юнакоў. Не за кафедрай або акенцам, а на дварах, у гульнях, у нефармальных размовах. Don Bosco называў гэты стыль "асістэнцыяй", але не ў сэнсе нагляду: гэта была ўдзельная прысутнасць, якая стварала адносіны і не дапускала пустаты, у якой могуць нараджацца негатыўныя паводзіны.
Такая прысутнасць ператварае выхаваўчае асяроддзе ў нешта падобнае да сям’і: месца, дзе людзі ведаюць адзін аднаго, любяць і дапамагаюць адзін аднаму.

Сістэма, якая не губляе актуальнасці
Праз амаль два стагоддзі Прэвентыўная сістэма па-ранейшаму практыкуецца ў тысячах салезіянскіх устаноў па ўсім свеце. Не таму, што яна засталася нязменнай, а таму, што яе асноўныя прынцыпы вытрымліваюць змену абставін: цэнтральнае месца адносін, павага да асобы, давер да магчымасцей росту кожнага маладога чалавека — гэта каштоўнасці, якія не старэюць.
Don Bosco зразумеў нешта істотнае: юнак, які адчувае, што яго любяць і паважаюць, ужо прайшоў палову шляху. Заданне выхавальніка — дапамагчы яму прайсці другую палову.