Tərbiyə sistemi

Dünyada Salezian Konqreqasiyası

Don Bosco-nun tərbiyə sistemi
Don Bosco pedaqogikaya dair traktat yazmayıb. O, onilliklər boyu gənclərlə işləyib, müşahidə edib, yanaşmasını düzəldib, təcrübədən öyrənib. Onun adını daşıyan tərbiyə sistemi masa arxasında yaranmayıb, əksinə, çoxu küçədən, fabriklərdən, həbsxanalardan gələn minlərlə gənclə gündəlik təmasda formalaşıb. Bu, real həyatda dərin kökləri olan bir sistemdir.

Qabaqlayıcı Sistem
Don Bosco öz tərbiyə yanaşmasını özünün “repressiv sistem” adlandırdığı yanaşmadan fərqli olaraq “Qabaqlayıcı Sistem” adlandırıb. Fərq sadə, lakin əsaslıdır: gəncin səhv etməsini gözləyib sonra onu cəzalandırmaq əvəzinə, tərbiyəçi əvvəlcədən onun yanında olur, əlverişli mühit yaradır, mənfi vəziyyətlərin qarşısını alır və inkişafı yanında olmaq və etimadla müşayiət edir.
Bu sistem üç söz üzərində qurulub: ağıl, din və məhəbbət.
Ağıl o deməkdir ki, hər bir qayda, hər bir tələb, hər bir məhdudiyyət izah edilməli və başa düşülməlidir. Tərbiyəçi yuxarıdan əmr vermir, dialoq qurur, səbəbini izah edir, inandırır. Gənc intizama salınmalı obyekt deyil, anlamağa və seçməyə qadir olan şəxsiyyətdir.
Din sırf mərasim mənasında deyil, həyata məna və istiqamət verən baxışa istinad kimi başa düşülməlidir. Don Bosco əmin idi ki, hərtərəfli formasiya ruhani ölçüsüz mümkün deyil: xarici öhdəlik kimi deyil, gəncə öz kimliyini qurmaqda kömək edən təklif kimi.
Məhəbbət bəlkə də ən səciyyəvi termindir. O, sadəcə nəzakətli və ya güzəştli olmaq demək deyil, gənclə hörmətdən, yaxınlıqdan, onun həyatına səmimi marağdan ibarət həqiqi münasibət qurmaq deməkdir. Don Bosco deyirdi ki, gəncləri sevmək kifayət deyil: onlar bu sevgini hiss etməlidirlər.

Tərbiyəçinin yanında olması
Don Bosco sisteminin ən konkret ünsürlərindən biri tərbiyəçinin gənclərin arasında olmasıdır. Kafedra və ya pəncərə arxasında deyil, həyətlərdə, oyunlarda, qeyri-rəsmi söhbətlərdə. Don Bosco bu üslubu “assistensiya” adlandırırdı, lakin nəzarət mənasında deyil: bu, münasibət yaradan və mənfi davranışların yarana biləcəyi boşluğun qarşısını alan iştirakçı bir varlıq idi.
Bu varlıq tərbiyə mühitini ailəyə bənzər bir şeyə çevirir: insanların bir-birini tanıdığı, bir-birini sevdiyi, bir-birinə kömək etdiyi bir yer.

Hələ də aktual olan sistem
Təxminən iki əsr sonra Qabaqlayıcı Sistem dünyada minlərlə salezian müəssisəsində tətbiq olunmaqda davam edir. Dəyişməz qaldığı üçün deyil, əsas prinsipləri şəraitin dəyişməsinə davam gətirdiyi üçün: münasibətin mərkəzi yeri, şəxsiyyətə hörmət, hər bir gəncin inkişaf imkanlarına inam köhnəlməyən dəyərlərdir.
Don Bosco vacib bir şeyi anlamışdı: özünü sevilən və hörmət edilən hiss edən gənc yolun yarısını artıq keçib. Tərbiyəçinin vəzifəsi ona qalan yarını keçməyə kömək etməkdir.