शिक्षा पद्धति

विश्वमा सेल्सियन धर्मसमाज

Don Bosco को शिक्षा पद्धति
Don Bosco ले शिक्षाशास्त्रसम्बन्धी कुनै ग्रन्थ लेख्नुभएन। उहाँले दशकौँसम्म केटाकेटीहरूसँग काम गर्नुभयो, अवलोकन गर्नुभयो, आफ्नो तरिका सुधार्नुभयो र अनुभवबाट सिक्नुभयो। उहाँको नाम बोकेको शिक्षा पद्धति टेबलमा बसेर बनाइएको होइन, बरु हजारौँ युवाहरूसँगको दैनिक सम्पर्कमा हुर्किएको हो, जसमध्ये धेरै सडक, कारखाना र कारागारबाट आएका थिए। यो वास्तविक जीवनमा गहिरो जरा गाडेको पद्धति हो।

निवारक पद्धति
Don Bosco ले आफ्नो शैक्षिक दृष्टिकोणलाई “निवारक पद्धति” भन्नुभयो, जसलाई उहाँ आफैँले “दमनकारी पद्धति” भन्नुहुन्थ्यो त्यसको विपरीत। भिन्नता सरल तर आधारभूत छ: केटाले गल्ती गरोस् र त्यसपछि सजाय दिइयोस् भनेर पर्खनुको सट्टा, शिक्षक पहिल्यै उसको छेउमा उभिन्छ, अनुकूल वातावरण सिर्जना गर्छ, नकारात्मक परिस्थितिहरूलाई रोक्छ र उपस्थिति तथा विश्वासका साथ उसको विकासमा साथ दिन्छ।
यो पद्धति तीन शब्दमा आधारित छ: विवेक, धर्म र स्नेहशीलता।
विवेक — यसको अर्थ हो, हरेक नियम, हरेक माग, हरेक सीमा व्याख्या गरिनुपर्छ र बुझिनुपर्छ। शिक्षकले माथिबाट थोपर्दैन, बरु संवाद गर्छ, प्रेरित गर्छ र विश्वस्त पार्छ। केटा अनुशासनमा राखिनुपर्ने वस्तु होइन, बुझ्न र छान्न सक्ने व्यक्ति हो।
धर्म — यसलाई केवल भक्तिपरक अर्थमा होइन, जीवनलाई अर्थ र दिशा दिने दृष्टिकोणको सन्दर्भका रूपमा बुझ्नुपर्छ। Don Bosco विश्वस्त हुनुहुन्थ्यो कि समग्र गठन आध्यात्मिक आयामबिना सम्भव छैन: बाहिरी बाध्यताका रूपमा होइन, युवालाई आफ्नो पहिचान निर्माण गर्न मद्दत गर्ने प्रस्तावका रूपमा।
स्नेहशीलता — सम्भवतः यो सबैभन्दा विशिष्ट शब्द हो। यसको अर्थ केवल नम्र वा उदार हुनु होइन, बरु केटासँग सम्मान, निकटता र उसको जीवनप्रति साँचो चासोले भरिएको प्रामाणिक सम्बन्ध स्थापित गर्नु हो। Don Bosco भन्नुहुन्थ्यो: युवाहरूलाई माया गर्नु मात्र पर्याप्त छैन; उनीहरूले त्यो माया महसुस गर्नुपर्छ।

शैक्षिक उपस्थिति
Don Bosco को पद्धतिका सबैभन्दा ठोस तत्वहरूमध्ये एक केटाकेटीहरूका बीचमा शिक्षकको उपस्थिति हो। कक्षाको टेबल वा कार्यालयको झ्यालपछाडि होइन, बरु आँगनमा, खेलमा र अनौपचारिक कुराकानीमा। Don Bosco ले यस शैलीलाई “सहायता” (assistenza) भन्नुहुन्थ्यो, तर निगरानीको अर्थमा होइन: यो सहभागी उपस्थिति थियो, जसले सम्बन्ध निर्माण गर्थ्यो र नकारात्मक व्यवहार जन्मन सक्ने रित्तोपनलाई रोक्थ्यो।
यस उपस्थितिले शैक्षिक वातावरणलाई परिवारजस्तै बनाउँछ: यस्तो ठाउँ जहाँ सबैले एकअर्कालाई चिन्छन्, माया गर्छन् र सहयोग गर्छन्।

आज पनि सान्दर्भिक पद्धति
करिब दुई शताब्दीपछि पनि निवारक पद्धति विश्वभरिका हजारौँ सेल्सियन सेवाकार्यहरूमा अभ्यास गरिँदै आएको छ। यो अपरिवर्तित रहेकोले होइन, बरु यसका आधारभूत सिद्धान्तहरू बदलिँदा सन्दर्भहरूमा पनि टिकिरहेकाले हो: सम्बन्धको केन्द्रीयता, व्यक्तिप्रतिको सम्मान, र हरेक युवाको विकासको सम्भावनामाथिको विश्वास कहिल्यै पुराना नहुने मूल्यहरू हुन्।
Don Bosco ले एउटा आधारभूत कुरा बुझ्नुभएको थियो: आफूलाई माया र सम्मान गरिएको महसुस गर्ने केटाले आधा बाटो पार गरिसकेको हुन्छ। शिक्षकको काम उसलाई बाँकी आधा बाटो पार गर्न मद्दत गर्नु हो।