Sistema edukattiva

Il-Kongregazzjoni Salesjana fid-dinja

Is-sistema edukattiva ta’ Don Bosco
Don Bosco ma kitibx trattat ta’ pedagoġija. Ħadem maż-żgħażagħ għal għexieren ta’ snin, osserva, irranġa d-direzzjoni, u tgħallem mill-esperjenza. Is-sistema edukattiva li ġġib ismu ma twelditx fuq il-karta, iżda kibret mill-kuntatt ta’ kuljum ma’ eluf ta’ żgħażagħ, ħafna minnhom ġejjin mit-triq, mill-fabbriki u mill-ħabsijiet. Hija sistema b’għeruq profondi fil-ħajja reali.

Is-Sistema Preventiva
Don Bosco sejjaħ l-approċċ edukattiv tiegħu “Sistema Preventiva”, b’kuntrast ma’ dik li hu stess kien isejħilha “sistema repressiva”. Id-differenza hija sempliċi iżda fundamentali: minflok ma jistenna li ż-żagħżugħ jiżbalja biex imbagħad jikkastigah, l-edukatur iqiegħed ruħu ħdejh minn qabel, joħloq ambjent favorevoli, jipprevjeni s-sitwazzjonijiet negattivi u jakkumpanja t-tkabbir bil-preżenza u l-fiduċja.
Din is-sistema hija mibnija fuq tliet kelmiet: raġuni, reliġjon u ħlewwa.
Ir-raġuni tfisser li kull regola, kull talba u kull limitu għandhom jiġu spjegati u mifhuma. L-edukatur ma jimponix minn fuq, iżda jiddjaloga, jimmotiva u jikkonvinċi. Iż-żagħżugħ mhuwiex suġġett li għandu jiġi ddixxiplinat, iżda persuna kapaċi tifhem u tagħżel.
Ir-reliġjon m’għandhiex tinftiehem f’sens purament devozzjonali, iżda bħala referenza għal viżjoni tal-ħajja li tagħti sens u direzzjoni. Don Bosco kien konvint li formazzjoni integrali ma tistax tħalli barra d-dimensjoni spiritwali: mhux bħala obbligu estern, iżda bħala proposta li tgħin liż-żagħżugħ jibni l-identità tiegħu.
Il-ħlewwa hija forsi l-aktar terminu karatteristiku. Ma tfissirx sempliċiment li tkun ġentili jew indulġenti, iżda li tibni maż-żagħżugħ relazzjoni awtentika, magħmula minn stima, qrubija u interess ġenwin f’ħajtu. Don Bosco kien jgħid li ma jkunx biżżejjed li tħobb liż-żgħażagħ: huma jridu jħossu li huma maħbuba.

Il-preżenza edukattiva
Wieħed mill-aktar elementi konkreti tas-sistema ta’ Don Bosco huwa l-preżenza tal-edukatur f’nofs iż-żgħażagħ. Mhux wara kattedra jew wara bank, iżda fil-btieħi, fil-logħob u fil-konversazzjonijiet informali. Don Bosco kien isejjaħ dan l-istil “assistenza”, iżda mhux fis-sens ta’ sorveljanza: kienet preżenza attiva, li toħloq relazzjoni u tipprevjeni l-vojt li fih jistgħu jitwieldu l-imġiba negattiva.
Din il-preżenza tbiddel l-ambjent edukattiv f’xi ħaġa li tixbah familja: post fejn in-nies jafu lil xulxin, iħobbu lil xulxin u jgħinu lil xulxin.

Sistema li għadha attwali
Wara kważi żewġ sekli, is-Sistema Preventiva tibqa’ titħaddem f’eluf ta’ opri Salesjani fid-dinja. Mhux għax baqgħet l-istess, iżda għax il-prinċipji fundamentali tagħha jibqgħu validi minkejja l-bidla fil-kuntesti: iċ-ċentralità tar-relazzjoni, ir-rispett lejn il-persuna u l-fiduċja fil-possibbiltajiet ta’ tkabbir ta’ kull żagħżugħ huma valuri li ma jixjieħux.
Don Bosco kien fehem xi ħaġa essenzjali: żagħżugħ li jħossu maħbub u rrispettat diġà għamel nofs it-triq. Il-kompitu tal-edukatur huwa li jgħinu jagħmel in-nofs l-ieħor.