Që kur

Kongregata Saleziane në botë

Histori e shkurtër e fillimeve

Zanafilla: përvoja e Oratorit (1841-1846)
8 dhjetori 1841 është data simbolike nga e cila nis historia saleziane. Atë ditë, në Torino, Shën Gjon Bosko takon të riun Bartolomeo Garelli në sakristinë e kishës së Shën Françeskut të Asizit. Nga ajo bisedë e thjeshtë lind Oratori, një nismë që në fillim përbëhet nga takime të së dielave për katekizëm dhe miqësi.
Konteksti historik është vendimtar: Torino, kryeqyteti i Mbretërisë së Sardenjës, është në shndërrim të plotë ekonomik dhe shoqëror. Industrializimi në lindje e sipër tërheq mijëra të rinj nga fshatrat, shpesh pa familje, pa punë të qëndrueshme dhe pa arsim. Don Bosco kupton se nuk mjafton një ndihmë e rastësishme: duhet krijuar një mjedis i qëndrueshëm që bashkon edukimin, formimin fetar dhe shoqërimin njerëzor.
Më 12 prill 1846, ditën e Pashkëve, Oratori gjen një seli të përhershme në Valdocco. Këtu zhvillohet një model edukativ origjinal: shtëpi që pret, shkollë që përgatit për jetën, famulli që ungjillëzon, oborr ku takohesh si miq. Pikërisht në këtë laborator baritor merr formë i ashtuquajturi “Sistem Parandalues”, i mbështetur në arsye, fe dhe dashamirësi. Edhe para themelimit kanonik, ekziston tashmë një përvojë konkrete dhe e strukturuar.

Drejt një forme të qëndrueshme: vendimi i vitit 1859
Me kalimin e viteve vepra rritet. Rreth Don Boscos mblidhen bashkëpunëtorë të rinj që ndajnë të njëjtin pasion edukativ. Kuptohet se, për t’i garantuar vazhdimësi Oratorit dhe nismave të reja (shkolla, punishte, konvikte), nevojitet një strukturë juridike e qëndrueshme.
Më 18 dhjetor 1859 Don Bosco mbledh 17 anëtarë dhe themelon zyrtarisht Shoqërinë e Shën Françeskut të Salesit. Nuk është vetëm një akt formal, por një zgjedhje strategjike: vepra nuk duhet të varet nga jeta e themeluesit, por duhet të rrënjoset në një institut rregulltar me rregulla të përbashkëta.
Referimi te Shën Françesku i Salesit shpreh një frymëzim të qartë shpirtëror: butësi baritore, besim në mundësinë e edukimit të të rinjve, optimizëm i krishterë. Kongregata e re lind me një qëllim të qartë: “shpëtimi i shpirtrave”, sidomos i të rinjve të varfër dhe të braktisur, përmes edukimit të plotë.

Njohja nga Kisha (1864-1874)
Kongregata e re përshkon një rrugë të ndërlikuar për të marrë njohjen zyrtare. Klima politike e kohës shënohet nga tensione midis Shtetit dhe Kishës në kontekstin e bashkimit të Italisë. Themelimi i një instituti të ri rregulltar nuk është i thjeshtë.
Më 23 korrik 1864 Shoqëria merr një njohje të parë nga Roma, “Decretum Laudis” (dekret lavdërimi). Më pas, më 19 shkurt 1869, merr dekretin e miratimit nga Selia e Shenjtë gjatë papnisë së Papës Piu IX. Është një hap vendimtar: Kongregata njihet si institut rregulltar me të drejtë papnore.
Më 3 prill 1874 miratohen përfundimisht Kushtetutat. Ky akt përcakton në mënyrë organike qëllimet, kushtet rregulltare, qeverisjen e brendshme dhe misionin edukativ. Që nga ai çast Kongregata ka një legjitimitet të plotë kishtar dhe një strukturë normative që i garanton qëndrueshmëri dhe zhvillim.

Hapja misionare (1875)
Vetëm një vit pas miratimit të Kushtetutave, Kongregata hedh një hap që do të përcaktojë fytyrën e saj ndërkombëtare. Në vitin 1875 niset ekspedita e parë misionare drejt Argjentinës. Don Bosco dërgon një grup salezianësh të udhëhequr nga don Giovanni Cagliero, me detyrën për t’u kujdesur për emigrantët italianë dhe për të ungjillëzuar popullsitë vendase.
Kjo zgjedhje zbulon dy elemente themelore: horizontin universal të karizmës dhe aftësinë organizative të arritur tashmë. Brenda pak dekadash salezianët përhapen në Amerikën Latine, në Francë, në Spanjë dhe gradualisht në kontinente të tjera. Arsimi profesional, shkollat bujqësore, famullitë dhe oratoret bëhen mjete të privilegjuara të pranisë baritore.
Zgjerimi misionar nuk është një shtesë anësore, por pjesë përbërëse e projektit fillestar: të shkosh atje ku të rinjtë kanë më shumë nevojë.

Konsolidimi pas vitit 1888
Në vdekjen e Don Boscos, më 31 janar 1888, Kongregata numëron qindra anëtarë dhe shumë shtëpi në Evropë dhe në Amerikë. Kalimi i udhëheqjes përbën një provë vendimtare për të verifikuar qëndrueshmërinë e institutit.
Pasardhësi i parë, Michele Rua, e udhëheq Kongregatën me besnikëri ndaj karizmës dhe me aftësi të madhe organizative. Gjatë rektoratit të tij shtëpitë saleziane shumëfishohen dhe prania shtrihet edhe më tej. Instituti dëshmon se është i aftë ta vazhdojë misionin pas vdekjes së themeluesit dhe se ka struktura e shpirtëri të afta të zgjasin në kohë.

Formimi i Kongregatës Saleziane nuk është rezultat i një akti të veçuar, por i një procesi gradual: nga përvoja konkrete e Oratorit te themelimi i vitit 1859; nga njohja papnore te zgjerimi misionar; nga udhëheqja e themeluesit te konsolidimi institucional.
Në qendër të kësaj rruge mbetet një bindje e thjeshtë dhe rrënjësore: edukimi është rrugë e privilegjuar ungjillëzimi dhe përparimi njerëzor. Historia e fillimeve saleziane tregon se si një intuitë baritore, e rrënjosur në realitetin shoqëror të kohës, mund të shndërrohet në një institucion kishtar të aftë të ndikojë në shkallë botërore.