Wapen

De Salesiaanse Congregatie in de wereld

Het salesiaanse wapen

Het salesiaanse wapen is een van de meest betekenisvolle tekens van de identiteit van de Salesiaanse Congregatie. Het is niet alleen een institutioneel embleem, noch een eenvoudig teken van verbondenheid: het is een visuele samenvatting van het charisma van Don Bosco, van zijn geestelijk programma en van de zending die aan de salesianen in de Kerk en in de wereld is toevertrouwd.

Door zijn symbolen drukt het wapen het hart van de salesiaanse roeping uit: leven voor God en voor de jongeren, vooral de armsten en verlatenen, volgens het motto dat Don Bosco koos: Da mihi animas, cetera tolle — “Geef mij zielen, neem al het andere weg”.

Oorsprong van het wapen
De Salesiaanse Congregatie, door Don Bosco gesticht op 18 december 1859, had aanvankelijk geen officieel wapen. In de eerste jaren gebruikte men voor het zegel van de Sociëteit de afbeelding van de heilige Franciscus van Sales, patroon van de Congregatie, met een Latijns opschrift dat de Vrome Salesiaanse Sociëteit aanduidde. Het motto dat toen werd gebruikt, was: Discite a me quia mitis sum — “Leer van Mij, want Ik ben zachtmoedig”, een evangelische verwijzing die volkomen strookt met de geest van zachtheid, zachtmoedigheid en pastorale liefde die eigen is aan de heilige Franciscus van Sales.
De behoefte aan een officieel wapen ontstond in 1884, tijdens de bouw van de basiliek van het Heilig Hart in Rome, die paus Leo XIII aan Don Bosco had toevertrouwd. Men achtte het passend om ook het salesiaanse wapen te plaatsen naast dat van de pausen Pius IX en Leo XIII. Het eerste ontwerp werd op 12 september 1884 door don Antonio Sala aan het Hoger Kapittel voorgelegd. De tekening was van de hand van professor Boidi, leraar technisch tekenen aan het Collegio San Giovanni Evangelista in Turijn en medewerker van de salesianen.
Het ontwerp bevatte al de wezenlijke elementen van het huidige wapen: het anker, het vlammende hart, de heilige Franciscus van Sales, de ster, het bos, de bergen, de palm, de laurier, de rozenslinger, het kruis en het motto. Don Bosco greep persoonlijk in bij enkele details; zo verving hij de ster boven aan het schild door een stralend kruis. De ster bleef behouden in de vorm van een komeet, boven het hart.
Het officiële wapen verscheen voor het eerst in de circulaire van Don Bosco van 8 december 1885, feest van de Onbevlekte Ontvangenis van de Allerheiligste Maagd Maria. Sindsdien is het in wezen het heraldische teken van de Salesiaanse Congregatie gebleven.

Algemene betekenis
Het salesiaanse wapen brengt in één beeld de goddelijke deugden samen, de herinnering aan de Stichter, de verwijzing naar de patroon van de Sociëteit en de geestelijke oriëntatie van de salesiaanse zending.
De ster, het anker en het hart verwijzen respectievelijk naar geloof, hoop en liefde. De heilige Franciscus van Sales verwijst naar de apostolische stijl van zachtheid en goedheid. Het bos herinnert aan Don Bosco en zijn afkomst. De bergen duiden op de roeping tot heiligheid. De palm en de laurier roepen het loon op dat beloofd is aan een trouw, opofferend en deugdzaam leven. De rozenslinger herinnert aan de schoonheid en de inspanningen van de zending. Het kruis, bovenaan geplaatst, richt alles op Christus, bron en voltooiing van de salesiaanse roeping.

De ster: het geloof
De ster is het symbool van het geloof, het licht dat de weg wijst. In de christelijke traditie verwijst zij naar de aanwezigheid van Christus, licht van de wereld en gids van de mensheid. In het salesiaanse wapen geeft de ster aan dat het opvoedkundige en pastorale werk niet voortkomt uit een louter menselijk project, maar uit het geloof in God en uit het verlangen de jongeren naar de ontmoeting met Hem te leiden.

Het anker: de hoop
Het anker, in het midden van het schild, stelt de hoop voor. Zoals op zee het anker stabiliteit geeft te midden van de golven, zo ondersteunt de christelijke hoop het hart in de beproevingen, de inspanningen en de onzekerheden van de geschiedenis.
In de salesiaanse traditie herinnert het anker eraan dat opvoeden altijd een daad van hoop is: hoop in God, in de jongeren en in het goede dat ook in de meest kwetsbare situaties kan groeien.

Het hart: de liefde
Het vlammende hart is het symbool van de pastorale liefde. Het verwijst naar de brandende liefde van Christus en naar de volledige zelfgave die het leven van Don Bosco kenmerkte.
De salesiaanse zending ontstaat niet in de eerste plaats uit een organisatie, maar uit een hart dat brandt voor God en voor de jongeren. Het hart in het wapen drukt een concrete, werkzame, opvoedende en missionaire liefde uit, die vooral nabij kan zijn aan wie arm, alleen of verlaten is.

De heilige Franciscus van Sales
De figuur van de heilige Franciscus van Sales herinnert aan de patroon van de Congregatie. Don Bosco wilde dat zijn zonen Salesianen zouden heten, juist om te verwijzen naar de goedheid, de zachtheid, het geduld en de apostolische liefde van de heilige bisschop van Genève.
De pen en het blad die zijn afbeelding vergezellen, herinneren ook aan het belang van het apostolaat van de pers, van goede lectuur en van de volkse verspreiding van de christelijke cultuur. Don Bosco hechtte grote waarde aan communicatie en wilde dat ook het geschreven woord een instrument van evangelisatie en opvoeding zou zijn.

Het bos
Het bos in het onderste deel van het schild verwijst rechtstreeks naar de familienaam van de Stichter. Het gaat echter niet alleen om een verwijzing naar de naam. Het verwijst naar de nederige en providentiële wortels van Don Bosco, naar zijn boerenafkomst, naar de eenvoud van zijn familie en naar de concrete geschiedenis waaruit de salesiaanse zending is voortgekomen.
In het bos wordt de herinnering aan de oorsprong bewaard: een roeping die gerijpt is in armoede, in arbeid, in een eenvoudig geloof en in de dromen van God.

De bergen
De bergen die zich achter het bos verheffen, duiden de toppen van de christelijke volmaaktheid aan waarnaar elke salesiaan geroepen is te streven. In de bijbelse en geestelijke traditie is de berg een plaats van ontmoeting met God, een beeld van opgang, zuivering en heiligheid.
In het salesiaanse wapen herinneren zij eraan dat de opvoedkundige zending niet los kan staan van het geestelijk leven. De salesiaan is geroepen tot heiligheid in het hart zelf van de zending, door zijn toewijding te beleven tussen de jongeren en voor de jongeren.

De palm en de laurier
De palm en de laurier, onderaan het schild met elkaar verstrengeld, zijn tekens van overwinning, trouw, offer en glorie. De palm verwijst naar het martelaarschap, de volharding en de overwinning van Christus op de dood. De laurier, altijd groen, is het symbool van eer, vrede en onsterfelijkheid.
Samen geven zij aan dat het salesiaanse leven vrucht draagt wanneer het wordt weggeschonken. De apostolische vruchtbaarheid komt voort uit trouw, offer en de bereidheid het eigen leven te verbruiken voor het welzijn van de jongeren en voor het Rijk Gods.

De rozenslinger
De rozenslinger boven aan het schild herinnert aan de schoonheid van de salesiaanse roeping en tegelijk aan haar eisen. Hij kan gelezen worden in het licht van de bekende droom van de rozenpergola: de rozen staan voor de vreugde, de belofte en de vruchtbaarheid van de zending; de doornen herinneren aan de inspanning, het offer en het geduld die nodig zijn om haar trouw te beleven.

De salesiaanse zending is stralend en vreugdevol, maar niet zonder kruis. Don Bosco leert beide dimensies samen te houden: de schoonheid van de gave en de prijs van de liefde.

Het kruis
Boven aan het wapen staat het stralende kruis. Het is geen louter ornament, maar het geestelijke middelpunt van het hele embleem. Alle elementen van het wapen vinden in het kruis hun diepste betekenis.
Geloof, hoop, liefde, salesiaanse zachtheid, de opvoedkundige zending, de opgang naar heiligheid en de gave van het leven zijn gericht op de gekruisigde en verrezen Christus. Het kruis herinnert eraan dat het salesiaanse werk aan Hem toebehoort en van Hem kracht, licht en vruchtbaarheid ontvangt.

Het motto: Da mihi animas, cetera tolle
Het motto Da mihi animas, cetera tolle — “Geef mij zielen, neem al het andere weg” — is de hoogste samenvatting van de salesiaanse geest. Don Bosco wilde het in het wapen omdat hij er het programma van zijn eigen leven en van de aan zijn zonen toevertrouwde zending in herkende.
Deze woorden drukken het absolute primaat uit van het heil van de mensen. Zij vragen de jongeren centraal te stellen, hun waardigheid, hun menselijke en christelijke groei, hun eeuwige bestemming. Al het andere — aanzien, gemak, persoonlijke belangen, zekerheden — komt op de tweede plaats.
Het motto is geen decoratieve formule, maar een geestelijke opdracht. Het bepaalt het hart van de salesiaanse roeping: volledig aan God toebehoren om zich volledig aan de jongeren te geven.

Actuele waarde van het wapen
Ook vandaag behoudt het salesiaanse wapen ongeschonden zijn symbolische kracht. Het herinnert de Congregatie aan haar oorsprong, haar identiteit en haar zending. Het nodigt elke salesiaan uit te leven met geloof, hoop en liefde; Christus te volgen op de weg van het kruis; de apostolische zachtheid van de heilige Franciscus van Sales na te volgen; het hart van Don Bosco te bewaren; de heiligheid te zoeken in de opvoedkundige en pastorale dienst.
Het salesiaanse wapen is niet alleen een onderscheidingsteken. Het is herinnering, identiteit en zending. Het is een opdracht die is toevertrouwd aan de Congregatie en aan allen die het charisma van Don Bosco delen: zielen zoeken, de jongeren dienen, alles geven uit liefde voor God.